सुनसरीको देवानगञ्जबाट सुरु भएको साम्प्रदायिक तनाव मधेसका विभिन्न जिल्लासम्म फैलिँदै जाँदा सरकारका लागि सबैभन्दा ठूलो चुनौती शान्ति, सुरक्षा र सामाजिक सद्भाव कायम गर्नु थियो।
यही चुनौतीका बीच गृहमन्त्री सुधन गुरुङ साउन १४ गते प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहसँग परामर्श गरेर काठमाडौं छाडे र लगातार चार दिन सुनसरी तथा मधेसका जिल्लामा बिताए। राजधानी फर्किनुअघि उनले पीडित परिवारसँग संवाद गरे, सुरक्षा संयन्त्रलाई परिचालन गरे, आन्दोलनरत पक्षसँग वार्ता गरे र प्रदेश सरकारसँग समन्वय बढाए।
चार दिनको उनको बसाइ केवल औपचारिक निरीक्षणमा सीमित रहेन। घटनास्थलदेखि अस्पताल, पीडितका घरदेखि आन्दोलनरत समूह र प्रशासनिक संयन्त्रसम्म पुगेर उनले तनाव समाधानका लागि प्रत्यक्ष सक्रियता देखाए।
पहिलो दिन : कप्तानगञ्जमा पीडित परिवारसँग संवाद
गृहमन्त्री गुरुङ स्वास्थ्यमन्त्री निशा मेहतासहित सुनसरीको देवानगञ्ज–३, कप्तानगञ्ज पुगे। हिन्दु र मुस्लिम समुदायबीच भएको हिंसात्मक झडपमा ज्यान गुमाएका ओमप्रकाश मेहता र उपचारका क्रममा मृत्यु भएका जयप्रकाश मेहताका परिवारसँग भेटेर उनले समवेदना व्यक्त गरे।
पीडित परिवारसँग गृह मन्त्रालयको तर्फबाट ६ बुँदे सहमति भयो। सहमतिमा घटनाको निष्पक्ष छानबिन, दोषीमाथि कानुनी कारबाही, पीडित परिवारलाई राहत तथा क्षतिपूर्ति उपलब्ध गराउने प्रतिबद्धता समेटिएको थियो।
त्यसपछि उनले विराटनगरका अस्पतालमा पुगेर घाइतेहरूको स्वास्थ्य अवस्थाबारे जानकारी लिए र उपचारमा कुनै कमी हुन नदिन सम्बन्धित निकायलाई निर्देशन दिए।
दोस्रो दिन : सिरहामा मध्यरातसम्म वार्ता
सुनसरी घटनापछि सिरहाको गोलबजारमा भएको प्रदर्शनका क्रममा प्रहरीको गोली लागेर मृत्यु भएका गणेश यादवको परिवारलाई भेट्न गृहमन्त्री गुरुङ मध्यराति नै औरही पुगे।
त्यहाँ मृतकका बुबा रामवृक्ष यादवसँग सरकारको तर्फबाट सहमति भयो। सहमतिमा घटनाको निष्पक्ष छानबिन, उचित क्षतिपूर्ति, परिवारका सदस्यलाई निःशुल्क शिक्षा तथा आवश्यक सहयोग उपलब्ध गराउने विषय समेटिएको थियो।
सिरहामै उनले जिल्ला प्रशासन, नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी र राष्ट्रिय अनुसन्धानका अधिकारीसँग आकस्मिक बैठक गरी सुरक्षा अवस्था समीक्षा गरे। सम्भावित थप तनाव रोक्न आवश्यक सुरक्षा रणनीति अपनाउन निर्देशन दिए।
तेस्रो दिन : जनकपुरमा धार्मिक समुदायसँग संवाद
मधेसमा बढ्दो धार्मिक संवेदनशीलतालाई मध्यनजर गर्दै गृहमन्त्री गुरुङ धनुषाको जनकपुरधाम पुगे। उनले हिन्दु, मुस्लिम तथा अन्य धार्मिक समुदायका प्रतिनिधिसँग छुट्टाछुट्टै छलफल गरी संयमता अपनाउन र सामाजिक सद्भाव कायम राख्न आग्रह गरे।
स्थानीय प्रशासनसँगको बैठकमा सर्वसाधारणको दैनिक जीवन सहज बनाउन कर्फ्यु केही समयका लागि खुकुलो पार्ने, खाद्यान्न र औषधि आपूर्तिमा अवरोध हुन नदिने तथा अफवाह नियन्त्रणमा विशेष ध्यान दिन निर्देशन दिए।
चौथो दिन : आन्दोलन फिर्ता र समन्वयको प्रयास
भ्रमणको अन्तिम दिन गृहमन्त्री गुरुङले धनुषामा हिन्दु सम्राट सेनाका प्रतिनिधिसँग लगातार वार्ता गरे। यद्यपि लिखित सहमति भएन, तर दुवै पक्षबीच मौखिक समझदारी बनेपछि सम्राट सेनाले आफ्ना आन्दोलनका कार्यक्रम फिर्ता लिएको घोषणा गर्यो।
गृहमन्त्रीले काठमाडौं फर्किएपछि वार्तामा भएका समझदारीका विषय कार्यान्वयन गर्ने आश्वासन दिएका छन्।
यसैबीच उनले मधेस प्रदेशका मुख्यमन्त्रीसँग पनि भेट गरी प्रदेशको समग्र सुरक्षा अवस्थाबारे छलफल गरे। प्रदेश र संघीय सरकारबीच समन्वयलाई थप प्रभावकारी बनाउने तथा रुपन्देही, बाँके, सप्तरी, रौतहट, पर्सालगायत संवेदनशील जिल्लामा सुरक्षा निगरानी बढाउने निर्णयसमेत भएको बताइएको छ।
शान्ति फर्किएपछि मात्र राजधानी फिर्ता
भ्रमणका क्रममा गृहमन्त्री गुरुङले अवस्था पूर्ण रूपमा सामान्य नहुँदासम्म काठमाडौं नफर्कने अडान लिएका थिए। सुनसरी, सिरहा र धनुषामा सहमति तथा संवादमार्फत तनाव क्रमशः मत्थर हुँदै गएपछि मात्रै उनी साउन १७ गते बुद्ध एयरमार्फत काठमाडौं फर्किएका हुन्।
अब उनले प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहलाई चार दिने भ्रमण, भएका सहमति, सुरक्षा अवस्थाको मूल्याङ्कन तथा आगामी कार्ययोजनाबारे विस्तृत ब्रिफिङ गर्ने तयारी गरेका छन्।
चार दिनको यो सक्रियता सरकारले सुरक्षा चुनौतीलाई केवल बल प्रयोगबाट होइन, संवाद, सहमति र समन्वयमार्फत समाधान गर्ने प्रयासको उदाहरणका रूपमा हेरिएको छ। यद्यपि, भएका सहमतिको प्रभावकारी कार्यान्वयन र दोषीमाथिको निष्पक्ष कारबाहीले मात्रै मधेसमा दीर्घकालीन शान्ति र विश्वास कायम हुन सक्ने चुनौती भने अझै बाँकी छ।
प्रतिक्रिया