रातो टीका, पहेँलो जमरा, मान्यजनको आशीर्वाद, परिवारसँगको भेटघाट र सामाजिक सञ्जालमा छरिएका खुसीका तस्बिर।
नेपालीको महान् पर्व बडादशैंको मुख्य दिन विजयादशमी बुधबार देशभर धार्मिक आस्था, पारिवारिक आत्मीयता र उत्साहका साथ मनाइएको छ। तर यस वर्षको दशैं उल्लास र उत्सवमा मात्रै सीमित रहेन। बाढीपहिरोले दिएको चोट, विस्थापित परिवारको पीडा, आर्थिक बाध्यता र घरपरिवारबाट टाढा रहेका नेपालीको सम्झनाले पनि पर्वलाई पछ्याइरह्यो।
दिनभर सार्वजनिक भएका समाचार, तस्बिर र सामाजिक सञ्जालका पोस्टले यस वर्षको दशैंका दुई फरक पाटा देखाए । एकातिर टीका लगाउँदै, आफन्तसँग रमाउँदै र शुभकामना साट्दै गरेका परिवार; अर्कातिर पर्वको खुसीमा सहभागी हुन नपाएका वा विपत्तिका कारण सामान्य जीवनसमेत गुमाएका मानिस।
बिहानैदेखि टीका, जमरा र आशीर्वाद
नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिले यस वर्ष विजयादशमीको टीकाको उत्तम साइत बिहान १० बजेर २६ मिनेट निर्धारण गरेको थियो। त्यसअघि बिहान ८ बजेर ४९ मिनेटमा देवी विसर्जनको साइत थियो। शुभसाइतमा टीका लगाउनेदेखि दिनभर मान्यजनबाट टीका, जमरा र आशीर्वाद ग्रहण गर्ने क्रम चल्यो।
काठमाडौं उपत्यकासहित देशका विभिन्न स्थानमा नयाँ लुगा लगाएका बालबालिका, वृद्धवृद्धा र युवायुवती आफन्तकहाँ टीका थाप्न गएको दृश्य देखियो। रातो टीका र पहेँलो जमरा सजिएका निधार, परिवारका सदस्यसँगका सामूहिक तस्बिर र आशीर्वाद लिँदै गरेका दृश्यले सामाजिक सञ्जाल भरिए।
काठमाडौंका काष्ठमण्डप क्षेत्रमा जमरा किन्नेको चहलपहल देखिएको थियो। घरमै जमरा राख्न नपाएका वा विभिन्न कारणले राख्न नसकेकाहरूले बजारबाट जमरा किनेर टीका लगाउने परम्परा निरन्तरता दिए। काठमाडौंमा जमराको मुठा प्रतिगोटा १०० देखि १५० रुपैयाँसम्ममा बिक्री भएको समाचार सार्वजनिक भयो।
राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेल र उपराष्ट्रपति रामसहायप्रसाद यादवले पनि शुभसाइतमा टीका, जमरा र प्रसाद ग्रहण गरे। देशका विभिन्न स्थानबाट सार्वजनिक भएका तस्बिरमा सर्वसाधारणले पनि परिवार र आफन्तसँग विजयादशमी मनाएको देखियो।
कलाकारका तस्बिरमा पारिवारिक खुसी, विदेशबाट भिडियो कल
यस वर्ष कलाकारहरूले सार्वजनिक गरेका दशैंका तस्बिर पनि सामाजिक सञ्जालमा चर्चामा रहे। वरिष्ठ हास्यकलाकार हरिवंश आचार्यले काठमाडौंको बूढानीलकण्ठमा परिवारसँग दशैं मनाए। अभिनेता दीपकराज गिरीले बुबाबाट आशीर्वाद लिएर दशैं सुरु गरेको तस्बिर सार्वजनिक गरे। अभिनेत्री वर्षा राउतले रातो टीका, जमरा र आफन्तको मायासहितको तस्बिर साझा गर्दै शुभकामना दिइन्।
गायिका समीक्षा अधिकारीले भने विदेशमा रहेर भिडियो कलमार्फत परिवारसँग दशैं मनाएको अनुभव साझा गरिन्। उनका तस्बिर र सन्देशले घरपरिवारबाट टाढा रहेका नेपालीको दशैं पनि सम्झाए।
यी तस्बिरले एउटा वास्तविकता देखाउँछन्; दशैं मनाउने तरिका बदलिँदै गएको छ। कसैका लागि एउटै घरमा जम्मा भएर टीका लगाउनु पर्वको मुख्य खुसी हो भने कसैका लागि हजारौँ किलोमिटर टाढाबाट भिडियो कलमा परिवारको अनुहार हेर्न पाउनु नै दशैंको सहारा बनेको छ।
नेताहरूको सन्देशमा एकता, सद्भाव र विपत्तिको पीडा
विजयादशमीका अवसरमा राष्ट्रपति, उपराष्ट्रपति, प्रधानमन्त्री र विभिन्न राजनीतिक दलका नेताले शुभकामना सन्देश सार्वजनिक गरे। उनीहरूका सन्देशमा सुख, शान्ति, समृद्धि, सामाजिक सद्भाव र राष्ट्रिय एकताको कामना प्रमुख रह्यो।
राष्ट्रपति पौडेलले दशैंले पारिवारिक आत्मीयता, आपसी सद्भाव र सामाजिक सम्बन्धलाई सुदृढ बनाउने विश्वास व्यक्त गर्दै बाढी प्रभावितको पुनःस्थापनाका लागि एकताबद्ध हुन आह्वान गरे।
प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहले आर्थिक अभावका कारण चाडपर्व कसैका लागि बोझ बन्न नहुने विषय उठाएका थिए। रोजगारीका लागि विदेश जानुपर्ने बाध्यता अन्त्य गर्ने, स्वदेशमै अवसर सिर्जना गर्ने र विपत्तिमा घरबार गुमाएकाको पुनःस्थापनालाई अघि बढाउने प्रतिबद्धता पनि उनको सन्देशमा समेटिएको थियो।
राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका सभापति रवि लामिछानेले पनि विपत्ति र शोकका बीच मनाइएको दशैंले नेपाली समाजलाई अझ बलियो एकताको सूत्रमा बाँध्ने विश्वास व्यक्त गरे।
यसरी सार्वजनिक भएका सन्देशमा दशैंलाई केवल धार्मिक पर्वका रूपमा नभई सामाजिक सद्भाव, राष्ट्रिय एकता र विपत्तिमा परेकालाई सम्झने अवसरका रूपमा पनि प्रस्तुत गरिएको देखियो।
उत्सवको बीचमा बाढीपीडितको अधुरो दशैं
यस वर्षको दशैंलाई विगतका वर्षजस्तै सामान्य उत्सवका रूपमा मात्र हेर्न सकिने अवस्था थिएन। भदौ १० गतेको विनाशकारी बाढीले भोटेकोशी–त्रिशूली नदी प्रणाली आसपासका बस्तीमा पुर्याएको क्षति र त्यसबाट विस्थापित भएका परिवारको पीडा अझै ताजा छ।
रसुवा, नुवाकोट, धादिङ, गोरखालगायतका जिल्लामा बाढीपहिरोले ज्यान गुमाएका, बेपत्ता भएका र घरबार गुमाएका परिवारका लागि दशैंको अर्थ अरूको भन्दा फरक रह्यो। कतिपय परिवारले आफ्ना सदस्य गुमाएको शोकबीच पर्व मनाउनुपर्यो भने कतिपयको घर, सम्पत्ति र दैनिक जीविकोपार्जनका आधार नै बाढीले बगाएको छ।
सामाजिक सञ्जालमा कतै परिवारसँग टीका लगाउँदै गरेका तस्बिर देखिए, कतै विपत्तिले भत्काएका घर र पुनःनिर्माणको प्रयासका दृश्य। एउटै पर्वका यी फरक दृश्यले नेपाली समाजको असमान अवस्था र विपत्तिको गहिरो प्रभाव उजागर गरे।
कसैका लागि दशैं नयाँ लुगा, मीठो खाना र पारिवारिक जमघटको अवसर बन्यो। कसैका लागि भने अस्थायी बासमा बसेर परिवारको सुरक्षा र भविष्यको चिन्ता गर्दै बिताउनुपर्ने दिन बन्यो। त्यसैले यस वर्षको दशैंको खुसीसँगै पीडित परिवारको पुनःस्थापना र उनीहरूलाई सहयोग गर्ने जिम्मेवारीको प्रश्न पनि जोडिएको छ।
सामाजिक सञ्जालमा खुसीसँगै देखियो बदलिँदो दशैं
यस वर्ष सामाजिक सञ्जालमा दशैंका तस्बिर र शुभकामना सन्देशको व्यापक उपस्थिति रह्यो। परिवारसँग टीका लगाएका तस्बिर, बालबालिकाको रमाइलो, आफन्तसँगको जमघट र कलाकारका पारिवारिक दृश्यले डिजिटल माध्यमलाई दशैंको खुसी साट्ने साझा थलो बनाएका थिए।
तर दशैं सामाजिक सञ्जालमा देखिने तस्बिरमा मात्र सीमित छैन। सबैले नयाँ लुगा किन्न, महँगो परिकार बनाउन वा परिवारसहित घुम्न सक्ने अवस्था हुँदैन। कतिपयले आर्थिक कठिनाइका कारण घर जान पाएनन् भने कतिपयले काम र जिम्मेवारीका कारण पर्वमा बिदा पाएनन्।
सामाजिक सञ्जालमा अरूको खुसी देखेर आफ्नो अवस्था तुलना गर्नेभन्दा त्यसको पछाडि रहेका फरक परिस्थिति बुझ्नु आवश्यक छ। खुसी सार्वजनिक गर्नु स्वाभाविक हो, तर पर्वको वास्तविक अर्थ देखावटी प्रतिस्पर्धाभन्दा आत्मीयता, सद्भाव र सहयोगमा निहित छ।
यस वर्षका पोस्ट र तस्बिरले दशैंको परम्परागत स्वरूपसँगै डिजिटल माध्यमले पारिवारिक सम्बन्ध जोड्ने भूमिका पनि देखाए। भौतिक दूरी घटाउन प्रविधिले सहयोग गरे पनि घरपरिवारसँग प्रत्यक्ष भेटघाट गर्न नपाउँदाको अभाव भने यथावत् रह्यो।
खुसी बाँड्ने पर्व, अरूको पीडा बुझ्ने अवसर
दशैंको सांस्कृतिक महत्त्व टीका र जमरामा मात्रै सीमित छैन। मान्यजनबाट आशीर्वाद लिने, परिवारका सदस्यबीच आत्मीयता बढाउने, पुराना मनमुटाव बिर्सने र आपसी सम्बन्ध सुदृढ बनाउने अवसर पनि हो। यही मर्मलाई सामाजिक व्यवहारमा उतार्न सकियो भने पर्वको अर्थ अझ व्यापक हुन्छ।
यस वर्षको विजयादशमीले एकातिर नेपाली समाजको सांस्कृतिक निरन्तरता र पारिवारिक सम्बन्धको महत्त्व देखाएको छ भने अर्कातिर विपत्ति, आर्थिक अभाव र रोजगारीका कारण परिवारबाट टाढा हुनुपर्ने बाध्यता पनि सम्झाएको छ।
टीका लगाउने र आशीर्वाद लिने अवसर पाएकाहरूका लागि यो खुसीको दिन रह्यो। तर त्यो खुसीसँगै बाढीपीडित, घर जान नसकेका श्रमिक, विदेशमा रहेका नेपाली र आर्थिक कठिनाइमा परेका परिवारलाई सम्झनु पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ।
समग्रमा, यस वर्षको दशैं उल्लास र पीडा, परम्परा र बदलिँदो जीवनशैली तथा पारिवारिक मिलन र भौतिक दूरीको मिश्रित चित्र बनेर आएको छ। सामाजिक सञ्जालमा देखिएका रातो टीका र पहेँलो जमराका तस्बिरले पर्वको रौनक देखाए; विपत्तिको सम्झना र घर जान नसकेकाको बाध्यताले भने सबै नेपालीको दशैं एकनासको हुँदैन भन्ने यथार्थ पनि उजागर गरे।
प्रतिक्रिया