काठमाडौं, २१ चैत – पछिल्लो केही सातायता काठमाडौं उपत्यकामा वायु प्रदूषण उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ। आँखा पोल्ने, घाँटी खसखसाउने, टाउको दुख्ने, रुघाखोकीको समस्या बढ्दै गएको छ। अस्पतालहरूमा यस्ता लक्षण भएका बिरामीहरूको चाप उल्लेखनीय रूपमा वृद्धि भएको छ।
स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार, चैत महिनासम्म रुघाखोकी तथा श्वासप्रश्वासका समस्याहरू कम हुनुपर्ने हो। तर, हाल ५० प्रतिशतभन्दा बढी बिरामीहरूलाई श्वास फेर्न कठिनाइ, नाक बन्द हुने, पिनास, खोकी र कफ आउने जस्ता समस्या देखिएको छ।
विशेषगरी वायु प्रदूषणका कारण बिरामीहरूमा निरन्तर खोकी, घाँटी खसखस, र नाक बन्द हुने समस्याहरू तीन/चार हप्तासम्म पनि रहिरहेको छ। आकस्मिक सेवा तथा आईसीयूमा समेत बिरामीहरूको संख्या बढेको छ। कतिपय बिरामीलाई अक्सिजनको कमीका कारण भेन्टिलेटरमा राखेर उपचार गर्नुपरेको छ।
वायु प्रदूषणको असर
वायु प्रदूषणले केवल दीर्घरोगी वा ज्येष्ठ नागरिकहरूलाई मात्र होइन, स्वस्थ मानिसहरूलाई समेत प्रभावित पारिरहेको छ।
- बालबालिका र ज्येष्ठ नागरिकमा असर – पाँच वर्षमुनिका बालबालिका, ६५ वर्षभन्दा माथिका वृद्धवृद्धा, दम तथा दीर्घरोगीहरू वायु प्रदूषणबाट सबैभन्दा प्रभावित हुन्छन्।
- श्वासप्रश्वास प्रणालीमा प्रभाव – अत्यन्तै साना प्रदूषक कणहरू फोक्सोको भित्री तहसम्म पुगेर संक्रमण तथा दमको समस्या निम्त्याउन सक्छन्।
- हृदय र रक्तसञ्चारमा असर – पीएम २.५ कणहरू रक्तसञ्चार प्रणालीमा छिर्दा मुटु, मिर्गौला र स्नायु प्रणालीमा गम्भीर असर पार्न सक्छ।
- गर्भवती महिलामा असर – गर्भमा रहेको शिशुमा श्वासप्रश्वास, हृदय र स्नायु प्रणालीसम्बन्धी समस्या निम्त्याउने खतरा रहन्छ।
वायु प्रदूषणका कारणहरू
उपत्यकामा वायु प्रदूषण बढ्नुका मुख्य कारणहरू निम्न छन्:
- मौसम परिवर्तन – जाडोयाममा बादलले प्रदूषणलाई ‘कम्बल’ जस्तै थुनिदिन्छ, जसले वायु प्रवाहलाई अवरुद्ध गर्छ।
- आगलागी र धुलो – हाल सुक्खा मौसमका कारण डढेलो र धुलोका कणहरू वायुमा मिसिन पुगेका छन्।
- सीमावर्ती प्रदूषण – भारतबाट आउने प्रदूषित हावा काठमाडौंमा समेत प्रभाव पारिरहेको छ।
- औद्योगिक प्रदूषण – कलकारखाना, इँटा भट्टा, र सवारीसाधनका धूवाँले वायुमण्डललाई थप प्रदूषित बनाएको छ।
समाधानका उपायहरू
वायु प्रदूषण नियन्त्रणका लागि नीति, जनचेतना, र व्यक्तिगत सावधानी आवश्यक छ।
१. नीतिगत सुधार:
- पुराना सवारीसाधन हटाउने, विद्युतीय सवारीसाधन प्रयोगलाई प्रोत्साहन गर्ने।
- कलकारखानाबाट निस्कने धूवाँ नियन्त्रण गर्ने।
- सार्वजनिक यातायातको प्रवर्द्धन गर्ने।
२. व्यक्तिगत सावधानी:
- घरबाहिर निस्कँदा मास्क लगाउने।
- सम्भव भएसम्म प्रदूषित क्षेत्रहरूबाट टाढा रहने।
- सफा वातावरण निर्माणका लागि सचेत रहने।
३. जनचेतना र अनुगमन:
- नागरिकहरूलाई वायु प्रदूषणका असरबारे सचेत बनाउने।
- सरकार तथा स्थानीय तहले अनुगमन तथा कडाइका साथ नियम लागू गर्ने।
निष्कर्ष
वायु प्रदूषण ‘साइलेन्ट किलर’ हो। यसको प्रभाव हाम्रो स्वास्थ्य, समाज, र समग्र देशको छविमा समेत पर्छ। यसलाई कम गर्न सरकार, समुदाय, र व्यक्तिगत तहबाट पहल आवश्यक छ। उचित नीति, प्रदूषण नियन्त्रणका उपायहरू, र जनचेतनाको अभिवृद्धिले मात्र स्वच्छ हावा सुनिश्चित गर्न सकिन्छ।
प्रतिक्रिया