चीनको सेन्जेन सहरमा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प, रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन र चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिंगबीच बैठक हुँदैछ। दोस्रो विश्वयुद्धपछि पहिलोपटक विश्वका तीन प्रमुख शक्तिराष्ट्रका नेताहरू एकै ठाउँमा त्रिपक्षीय बैठकमा सहभागी हुन लागेका हुन्।

सन् १९७० को दशकसम्म सेन्जेन माछा मार्ने एउटा सामान्य गाउँ थियो। सन् १९७९ मा यसलाई सहर घोषणा गरियो। त्यसको एक वर्षपछि अर्थात् सन् १९८० को अगस्टमा चीनको पहिलो विशेष आर्थिक क्षेत्र (स्पेसल इकोनोमिक जोन) घोषणा गरियो। त्यसपछि यहाँ उद्योग र व्यापारको विस्तार तीव्र गतिमा हुन थाल्यो।

आज सेन्जेन अग्ला भवन र ठूला कम्पनीहरू भएको आधुनिक सहर बनेको छ। यसको विकास यति तीव्र भयो कि यो छिमेकी हङकङभन्दा पनि ठूलो सहर बन्यो। अहिले यो विश्वकै ठूलो इलेक्ट्रोनिक्स उत्पादन केन्द्रका रूपमा परिचित छ।

सेन्जेनले चीनको आर्थिक विकासलाई दियो नयाँ गति

सन् १९९२ मा चीनका तत्कालीन राष्ट्रपति देङ सियाओपिङले सेन्जेनको दुईदिने भ्रमण गरेका थिए। चीनको इतिहासमा यो भ्रमणलाई ‘सदर्न टुर’ अर्थात् दक्षिणी भ्रमणका रूपमा चिनिन्छ।

सन् १९७८ मा देङले चीनमा आर्थिक सुधारको सुरुवात गरेका थिए। त्यसअन्तर्गत निजी व्यवसायलाई प्रोत्साहन दिइयो र विदेशी कम्पनीका लागि चीनमा लगानी गर्ने बाटो खोलियो। यसको उद्देश्य चीनको अर्थतन्त्रलाई सरकारी नियन्त्रणमा मात्र सीमित नराखी बजार र व्यवसायलाई पनि विकासको अवसर दिनु थियो।

तर सन् १९८९ मा तियानमेन चोकमा भएको आन्दोलन र त्यसलाई नियन्त्रण गर्न सरकारले गरेको कारबाहीपछि आर्थिक सुधारको गति सुस्त भयो। चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीभित्रै पनि बजारलाई बढी स्वतन्त्रता दिने नीतिको विरोध हुन थाल्यो।

यस्तो अवस्थामा देङ सेन्जेन पुगेर चीन आर्थिक सुधारको बाटोबाट पछि हट्न नहुने स्पष्ट सन्देश दिए। विदेशी लगानी र व्यापारलाई प्रोत्साहन गर्ने नीति जारी राख्नुपर्ने उनको भनाइ थियो।

उनको भ्रमणपछि चीनमा आर्थिक सुधारले फेरि गति लियो। विदेशी कम्पनीको लगानी बढ्यो र चीन बिस्तारै विश्वकै ठूलो उत्पादन केन्द्रका रूपमा स्थापित हुँदै गयो।

सेन्जेन : विश्वका ठूला प्रविधि कम्पनीहरूको केन्द्र

आज विश्वका धेरै ठूला कम्पनीले सेन्जेनबाट आफ्नो व्यवसाय सञ्चालन गर्छन्। एप्पलका लागि आईफोन तथा अन्य विद्युतीय सामग्री उत्पादन गर्ने कम्पनी फक्सकनको यहाँ ठूलो कारखाना छ। त्यस्तै, वालमार्टले चीनमा आफ्नो व्यवसाय यही सहरबाट सञ्चालन गर्छ।

चीनका धेरै ठूला कम्पनीका मुख्यालय पनि सेन्जेनमै छन्। यसमा हुवावे, बीवाईडी र ड्रोन उत्पादन गर्ने कम्पनी डीजीआई लगायत पर्छन्।

सेन्जेनमा सी जिनपिंगका अगाडि चार ठूला एजेन्डा

१. चीनको प्राविधिक शक्ति प्रदर्शन

‘न्युयोर्क टाइम्स’का अनुसार चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिंगका लागि सेन्जेन एउटा सहर मात्र होइन, चीनको प्राविधिक शक्ति प्रदर्शन गर्ने महत्त्वपूर्ण मञ्च पनि हो।

सेन्जेनमा हुवावे र जेडटीईजस्ता ठूला चिनियाँ कम्पनीका मुख्यालय छन्। यहाँका धेरै कम्पनीले कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) क्षेत्रमा अमेरिकी कम्पनीलाई चुनौती दिने प्रयास गरिरहेका छन्। तीमध्ये केही कम्पनीमाथि अमेरिकाले प्रतिबन्धसमेत लगाएको छ।

वास्तवमा अमेरिकाले सन् २०२२ को अक्टोबरदेखि चीनलाई अत्याधुनिक चिप र चिप उत्पादन गर्ने मेसिन आपूर्ति गर्न प्रतिबन्ध लगाउन थालेको थियो। यसको उद्देश्य चीनको एआई र चिप उत्पादन गर्ने क्षमतालाई सीमित गर्नु थियो। त्यसको जवाफमा चीनले आफ्नै प्रविधि विकासमा जोड बढायो।

अहिले चीनले हुवावेका प्रोसेसर र डीपसिकजस्ता एआई मोडेललाई आफ्नो सफलताका रूपमा प्रस्तुत गरिरहेको छ। अमेरिकी प्रतिबन्धका बाबजुद आफ्नो प्राविधिक विकास नरोकिने सन्देश चीन विश्वलाई दिन चाहन्छ।

चीनले अन्य देशलाई पनि आफ्नो एआई प्रविधि र सहकार्यको प्रस्ताव गरिरहेको छ। यसबाट विश्व बजारमा आफ्नो प्रभाव बढाउने उसको रणनीति छ। अर्कोतर्फ अमेरिका भने आफ्ना सहयोगी राष्ट्रसँग मिलेर चीनमाथिको प्राविधिक निर्भरता घटाउन चाहन्छ।

अर्थात्, सेन्जेनमा भइरहेको यो सम्मेलन व्यापार र लगानीको कार्यक्रम मात्र होइन। यसमार्फत चीनले प्रविधिको प्रतिस्पर्धामा आफू पछि हट्ने पक्षमा नरहेको सन्देश अमेरिकालाई दिन चाहन्छ।

२. एनभिडियासँग जोडिएको जासुसी विवादबाट ध्यान हटाउने

सम्मेलन सुरु हुनुअघि चीन एनभिडियासँग जोडिएको जासुसी विवादमा परेको थियो। कम्पनीका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) जेन्सन हुआङसँग निकट सम्बन्ध भएकी एक चिनियाँ महिला व्यवसायीमाथि चीनका लागि गोप्य सूचना संकलन गरेको आरोप लागेको थियो। विवाद सार्वजनिक भएपछि हुआङले पद छाड्नुपरेको थियो। चीनले भने यी आरोप अस्वीकार गरेको छ।

यो विवादले ट्रम्प र सी जिनपिंगबीचको भेटवार्ता तथा दुई देशबीचको व्यापार सम्झौतामा असर पार्न सक्ने आशंका थियो। तर चीनले यसलाई बेवास्ता गर्दै भेटवार्तालाई निरन्तरता दियो। ट्रम्पले पनि चीन पुग्नुअघि उसलाई चिढ्याउनु उचित नहुने बताएका थिए।

यद्यपि अमेरिकाले चीनमाथि दबाब बढाउन छाडेको छैन। ट्रम्प प्रशासनले यस्तो नियम ल्याउने तयारी गरिरहेको छ, जसले चिनियाँ कम्पनीलाई तेस्रो देशका डेटा सेन्टरमार्फत एनभिडियाका अत्याधुनिक चिप खरिद गर्न रोक्न सक्छ।

३. चिनियाँ सामानप्रति अन्य देशको असन्तुष्टि कम गर्ने

चीनको ठूलो आर्थिक शक्ति भनेकै सामान उत्पादन गरेर अन्य देशमा बिक्री गर्नु हो। त्यहाँका कारखानामा सोलार प्यानल, विद्युतीय कार र दैनिक उपभोग्य वस्तु ठूलो परिमाणमा उत्पादन हुन्छन्।

यस वर्षको पहिलो १० महिनामा चीनको निर्यात उसको आयातभन्दा एक खर्ब अमेरिकी डलरभन्दा बढी रहेको छ। यसले गत वर्षको निर्यातसम्बन्धी कीर्तिमानसमेत तोड्न सक्ने देखिन्छ। तर चीनको बढ्दो निर्यातप्रति अमेरिका र युरोपेली देशहरू असन्तुष्ट छन्। उनीहरूको आरोप छ कि चीनले सस्तो मूल्यमा सामान बिक्री गरेर अन्य देशका उद्योग तथा कम्पनीलाई नोक्सान पुर्‍याइरहेको छ। त्यसैले विभिन्न देशले चिनियाँ सामानमाथि प्रतिबन्ध लगाइरहेका छन्।

चीनले यस सम्मेलनमार्फत यस्ता प्रतिबन्धको विरोध गर्दै स्वतन्त्र व्यापारको पक्षमा वकालत गर्न चाहन्छ। तर अर्कोतर्फ उसले आफ्नै देशमा विदेशी कम्पनीको सट्टा स्वदेशी कम्पनीलाई प्रोत्साहन गरिरहेको छ।

४. ट्रम्प र पुटिनसँग एउटै मञ्चमा उपस्थित हुनु

सी जिनपिंगले बिहीबार ट्रम्प र पुटिनसँग बैठक गर्ने कार्यक्रम छ। तीन देशका नेताहरूको यस्तो संयुक्त बैठक पहिलोपटक हुन लागेको हो। यस बैठकमार्फत चीन आफूलाई अमेरिका र रुसजस्ता शक्तिशाली देशलाई एउटै वार्ताको टेबलमा ल्याउन सक्ने शक्तिका रूपमा प्रस्तुत गर्न चाहन्छ।

सी जिनपिंग आफ्नो नेतृत्वमा विश्वमा चीनको भूमिका महत्त्वपूर्ण बनेको सन्देश विश्व समुदाय र विशेषगरी आफ्नै देशका नागरिकलाई दिन चाहन्छन्। अन्य देशले चीनको कुरा सुन्छन् र उसलाई सम्मान गर्छन् भन्ने देखाउनु पनि उनको उद्देश्य रहेको छ। एजेन्सी