बिहीबार नेपालका लागि सामान्य राजनीतिक दिन रहेन। दिनको सुरुआत सुनसरी गोलीकाण्डका घाइते जयप्रकाश मेहताको मृत्युको खबरबाट भयो भने दिन ढल्दै जाँदा सिरहा, धनुषा र पर्सासम्म तनाव फैलियो। कतै कर्फ्यू जारी भयो, कतै निषेधाज्ञा लागू गरियो, कतै आगजनी र प्रदर्शन भए।
यसैबीच प्रधानमन्त्री बालेन्द्र (बालेन) शाहले राष्ट्रका नाममा सम्बोधन गर्दै शान्ति, संयम र राष्ट्रिय एकताको आह्वान गरे भने त्यसलगत्तै राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलसँग भेटेर विकसित घटनाक्रमबारे छलफल गरे। गृहमन्त्री प्रभावित क्षेत्रमा पुगे, राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद् सक्रिय भयो र राजनीतिक दलहरूले पनि सामाजिक सद्भाव जोगाउन आह्वान गरे।
दिनभरका यी घटनाले सुनसरीको देवानगञ्जमा सुरु भएको हिंसा अब एउटा स्थानीय घटनामा सीमित छैन भन्ने देखायो। यसले मधेसका विभिन्न जिल्लामा सुरक्षा, राजनीति र सामाजिक सम्बन्धलाई एकैपटक प्रभावित गर्न थालेको छ।
सुनसरी : जहाँबाट तनावको शृंखला सुरु भयो
साउन ११ गते देवानगञ्ज गाउँपालिका–३ कप्तानगञ्जमा बोलबम यात्राका क्रममा डिजे बजाउने विषयलाई लिएर दुई समुदायबीच झडप भएको थियो। झडप नियन्त्रण गर्न सुरक्षाकर्मीले गोली चलाउँदा देवानगञ्ज–४ का २४ वर्षीय ओमप्रकाश मेहताको घटनाकै राति मृत्यु भएको थियो।
त्यसै घटनामा गम्भीर घाइते भएका देवानगञ्ज–३ का २२ वर्षीय जयप्रकाश मेहताको बिहीबार विराटनगरस्थित न्युरो अस्पतालमा उपचारका क्रममा निधन भयो। यससँगै घटनामा ज्यान गुमाउनेको संख्या दुई पुगेको छ। यसअघि भएका अर्को गोलीकाण्डसँग जोडेर हेर्दा पछिल्ला सुरक्षात्मक कारबाहीमा गोली लागेर मृत्यु हुनेको संख्या तीन पुगेको भन्दै स्थानीयमा सरकार र सुरक्षा निकायप्रति आक्रोश बढेको छ।
जयप्रकाशको मृत्युपछि प्रदर्शन चर्कियो। प्रशासनले सुरक्षा व्यवस्था थप कडा बनायो भने गृहमन्त्री स्वयं सुनसरी पुगेर स्थानीय प्रशासन, सुरक्षा अधिकारी र जनप्रतिनिधिसँग छलफल गर्दै शान्ति कायम राख्न सबै पक्षलाई संयम अपनाउन आग्रह गरे।
मधेसमा फैलियो तनाव
सुनसरीको घटनापछि तनाव धनुषा, सिरहा र पर्सासम्म फैलिएको देखियो।
धनुषामा प्रशासनले कर्फ्यू आदेश जारी गर्यो। मधेस प्रदेश सरकारले अत्यावश्यक कामबाहेक सरकारी सवारी प्रयोग नगर्न सबै सरकारी कार्यालयलाई निर्देशन दिँदै सुरक्षा संवेदनशीलता उच्च भएको संकेत गर्यो।
सिरहाको गोलबजारमा प्रदर्शन उग्र बन्दा सुरक्षाकर्मीको गोली लागेर स्थानीय गणेश यादवको मृत्यु भयो। त्यसपछि आक्रोशित प्रदर्शनकारीहरूले गोलबजारस्थित सिरहा सुपरमार्केटद्वारा सञ्चालित एबी मलमा आगजनी गरे। जिल्लाका विभिन्न स्थानमा तोडफोड र आगजनी भएपछि प्रशासनले विभिन्न क्षेत्रमा कर्फ्यू जारी गर्यो।
घटनाको वास्तविकता पत्ता लगाउन मधेस प्रदेश प्रहरी कार्यालयले एसपी भेषराज रिजालको नेतृत्वमा तीन सदस्यीय छानबिन समिति गठन गरेको छ। समितिमा प्रहरी निरीक्षक यज्ञराज भट्ट र प्रहरी सहायक निरीक्षक गोविन्द झा सदस्य रहेका छन्। समितिले गोली चल्नुको कारण, घटनाक्रम, संलग्न पक्ष र प्रहरीको भूमिकाबारे अध्ययन गरेर प्रतिवेदन बुझाउने जिम्मेवारी पाएको छ।
उता पर्साको वीरगन्जमा सिरहाको घटनापछि युवाहरू सडकमा उत्रिए। जिल्ला सुरक्षा समितिले साँझ ५ बजेदेखि शुक्रबार बिहान ६ बजेसम्म निषेधाज्ञा जारी गरे पनि माइस्थान, घण्टाघर, आदर्शनगरलगायत क्षेत्रमा प्रदर्शन जारी रह्यो। प्रदर्शनकारीहरूले दोषीलाई कारबाहीको माग गर्दै नेपाल बन्दको घोषणासमेत गरे। सार्वजनिक तथा निजी सम्पत्तिमा क्षति हुन नदिन ठूलो संख्यामा नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरी परिचालन गरियो।
राष्ट्रका नाममा प्रधानमन्त्रीको सम्बोधन
यही तनावपूर्ण अवस्थाबीच प्रधानमन्त्री बालेन्द्र (बालेन) शाहले राष्ट्रका नाममा सम्बोधन गर्दै नागरिकलाई संयम अपनाउन, अफवाहमा विश्वास नगर्न र सामाजिक सद्भाव जोगाउन आग्रह गरे।
उनले सरकार शान्ति सुरक्षा कायम गर्न प्रतिबद्ध रहेको, दोषीलाई कानुनी दायरामा ल्याइने र कुनै पनि समुदायमाथि अन्याय हुन नदिने प्रतिबद्धता व्यक्त गरे।
सम्बोधनलगत्तै प्रधानमन्त्री शीतल निवास पुगेर राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलसँग भेटवार्ता गरे। भेटमा मुलुकको समसामयिक सुरक्षा अवस्था, तराईका जिल्लामा विकसित घटनाक्रम र त्यसको व्यवस्थापनबारे छलफल भएको जनाइएको छ।
संसददेखि सुरक्षा परिषद्सम्म सक्रियता
प्रतिनिधिसभामा पूर्वप्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ले देशको राजनीतिक अवस्था सहज नरहेको टिप्पणी गर्दै जनअपेक्षाअनुसार शासन सञ्चालन हुन नसकेको बताए। उनले बढ्दो जनअसन्तुष्टि, आर्थिक सुस्तता र शासनप्रतिको कमजोर विश्वासले यस्ता घटनालाई थप जटिल बनाउने चेतावनी दिए।
राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका सचेतक प्रकाशचन्द्र परियारले नेपाल विविधता र धार्मिक सहिष्णुताको देश भएकाले सामाजिक सद्भाव भड्काउने कुनै पनि प्रयासप्रति उच्च सतर्क रहनुपर्ने बताए।
उता राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्को बैठकले पनि विकसित परिस्थितिको समीक्षा गर्दै सुरक्षा निकायबीच समन्वय थप प्रभावकारी बनाउने निर्णय गरेको छ।
सामाजिक सञ्जालको चुनौती
यसपटकको घटनाक्रमले सामाजिक सञ्जालको प्रभावलाई पनि पुनः केन्द्रमा ल्याएको छ। पुष्टि नभएका सूचना, उत्तेजक भिडियो, धार्मिक भावनालाई उक्साउने सामग्री र भ्रामक प्रचार केही घण्टामै स्थानीय घटनालाई राष्ट्रिय तनावमा बदल्ने माध्यम बनेका छन्।
अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको सम्मान गर्दै पनि हिंसा उक्साउने, घृणा फैलाउने र झुटा सूचना प्रसार गर्ने गतिविधिमाथि प्रभावकारी निगरानी आवश्यक देखिएको छ।
नेपाल अहिले व्यापक द्वन्द्वको अवस्थामा पुगेको निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन। तर सुनसरीबाट सुरु भएको हिंसाले सिरहा, धनुषा, पर्सासम्म फैलिएको घटनाक्रमले सामाजिक सम्बन्ध कति संवेदनशील अवस्थामा पुगेको छ भन्ने देखाएको छ।
कर्फ्यू, निषेधाज्ञा, सुरक्षा परिचालन र छानबिन समिति तत्कालका आवश्यक कदम हुन सक्छन्। तर दीर्घकालीन समाधानका लागि निष्पक्ष अनुसन्धान, कानुनी कारबाही, स्थानीय समुदायबीच संवाद, जिम्मेवार राजनीतिक नेतृत्व र अफवाह नियन्त्रण अनिवार्य छन्।
नेपालको सबैभन्दा ठूलो शक्ति यसको धार्मिक सहिष्णुता, सांस्कृतिक विविधता र सहअस्तित्वको परम्परा हो। यही आधार कमजोर पार्ने कुनै पनि गतिविधि केवल सुरक्षा चुनौती होइन, राष्ट्रिय एकतामाथिको चुनौती हो।
बिहीबार दिनभर भएका घटनाले राज्य, राजनीतिक दल, सुरक्षा निकाय र नागरिक समाज सबैलाई सामाजिक सद्भावको अपिलले मात्र जोगाउँदैन। निष्पक्ष न्याय, जिम्मेवार राजनीति, पारदर्शी अनुसन्धान र नागरिकको संयमित व्यवहार आवश्यक देखिन्छ ।
अब सरकारले विश्वसनीयता कायम गर्दै समुदायबीच एकता कायम गर्न सकेमात्र तनावको शान्तिपूर्ण व्यवस्थापन हुनसक्ने देखिन्छ ।
प्रतिक्रिया